01 sep Polyvagaaltheorie
Polyvagaaltheorie: wat vertelt het lichaam voordat er woorden zijn?
Een cliënt zegt dat het goed gaat, maar het lichaam vertelt iets anders. De ademhaling is hoog, de schouders gespannen en de aandacht lijkt voortdurend gericht op de omgeving.
Een andere cliënt trekt zich juist terug zodra een onderwerp dichtbij komt. Het contact verandert, antwoorden worden korter en wat eerst goed bespreekbaar leek, lijkt ineens moeilijk bereikbaar.
Voor veel therapeuten en zorgprofessionals zijn dit herkenbare momenten.
We zijn gewend om te luisteren naar wat iemand vertelt, te kijken naar gedrag en samen te onderzoeken welke gedachten en emoties een rol spelen. Maar er is nog een belangrijke informatiebron: het lichaam en het autonome zenuwstelsel.
De polyvagaaltheorie biedt een interessant perspectief om daar met andere ogen naar te kijken.
Wanneer gedrag ineens begrijpelijker wordt
Waarom blijft iemand alert terwijl er ogenschijnlijk geen gevaar is?
Waarom trekt een cliënt zich terug op het moment dat je juist verbinding probeert te maken?
Waarom kan iemand rationeel precies begrijpen wat er gebeurt, maar lichamelijk toch spanning blijven ervaren?
De polyvagaaltheorie nodigt uit om gedrag niet alleen te bekijken vanuit motivatie, cognities of emoties, maar ook vanuit de manier waarop ons zenuwstelsel reageert op veiligheid en dreiging.
Dat kan een verrassend andere blik geven.
Gedrag dat in eerste instantie lastig, onlogisch of weerstandbiedend lijkt, kan vanuit dit perspectief soms beter worden begrepen als een automatische beschermingsreactie.
En alleen dat inzicht kan al iets veranderen in de manier waarop je als professional naar een cliënt kijkt.
Het lichaam reageert vaak eerder dan het denken
Ons zenuwstelsel reageert voortdurend op signalen uit onszelf, onze omgeving en het contact met andere mensen.
Veel daarvan gebeurt zonder dat we daar bewust bij stilstaan.
Dat is ook waarom iemand rationeel kan weten:
“Ik ben veilig.”
terwijl het lichaam nog steeds spanning ervaart.
Of waarom een cliënt tijdens een gesprek ineens verandert in houding, stemgebruik of contact zonder precies te kunnen uitleggen waarom.
Voor professionals die werken met stress, trauma, angst, emotieregulatie of langdurige spanning kan het waardevol zijn om deze lichamelijke signalen beter te leren herkennen.
Niet om ieder gedrag vanuit één theorie te verklaren.
Wel om een extra laag toe te voegen aan je professionele waarneming.
Een andere vraag stellen
Soms maakt één andere vraag al verschil.
Niet alleen:
Wat denkt deze cliënt?
Of:
Waarom reageert iemand zo?
Maar ook:
Wat gebeurt er op dit moment in het systeem van deze cliënt?
Die verschuiving kan helpen om zorgvuldiger af te stemmen.
Misschien is verder doorvragen op dat moment helpend.
Misschien juist vertragen.
Misschien vraagt de situatie eerst om meer veiligheid, contact of regulatie voordat er inhoudelijk verder gewerkt kan worden.
Juist hierin ligt voor veel professionals de aantrekkingskracht van de polyvagaaltheorie: het geeft woorden en een kader aan processen die je in de praktijk vaak al wel ziet of aanvoelt.
Niet alleen begrijpen, maar anders leren kijken
Wie zich verdiept in de polyvagaaltheorie ontdekt al snel dat het onderwerp veel breder is dan alleen kennis over het zenuwstelsel.
Het raakt aan thema’s als veiligheid, verbinding, stress, trauma, lichamelijke reacties en de therapeutische relatie.
Daarmee kan het een waardevolle aanvulling zijn op bestaande behandel- en begeleidingsmethodieken.
Niet als vervanging van wat je al doet.
Juist als extra perspectief binnen je professionele gereedschapskist.
Het kan helpen om beter te herkennen waarom een interventie op het ene moment goed aansluit en op een ander moment minder.
En waarom de kwaliteit van het contact soms minstens zo belangrijk is als de inhoud van het gesprek.
Polyvagaaltheorie in de praktijk met Ronald de Caluwé
Voor professionals die dit perspectief verder willen verkennen, verzorgt Ronald de Caluwé bij BivT de tweedaagse training Polyvagaaltheorie en Trauma-responsen.
Ronald combineert jarenlange ervaring binnen de reguliere psychiatrische zorg met zijn achtergrond in mindfulness, compassie, lichaamsgericht werken en traumabegeleiding.
Juist die combinatie maakt dat de theorie niet op zichzelf blijft staan.
Deelnemers waarderen vooral zijn rustige manier van uitleggen, de veilige sfeer tijdens de training en de koppeling met situaties uit de dagelijkse praktijk.
Ervaringen van deelnemers
“Ronald legt fijn en helder uit, de les is interactief en praktijkgericht.”
Een andere deelnemer benoemt:
“De manier waarop de trainer aanwezig was zorgde voor veel veiligheid in de groep.”
Ook de manier waarop Ronald aansluit bij deelnemers wordt gewaardeerd:
“Fijne trainer die informatie goed kan overbrengen en aansluit bij wat er leeft in de groep.”
En misschien zegt deze reactie het eigenlijk heel mooi:
“Veel kennis en ook met de nodige humor. Echt twee hele mooie dagen gehad.”
Een waardevolle aanvulling voor de praktijk
Werk je met cliënten bij wie stress, trauma, spanning, angst, overprikkeling of emotionele ontregeling een rol speelt?
Dan kan de polyvagaaltheorie een interessante verdieping zijn.
Niet omdat één theorie alle antwoorden geeft.
Wel omdat het je uitnodigt om naast woorden, gedachten en gedrag ook beter te kijken naar wat het lichaam laat zien.
Soms vertelt een lichaam namelijk al iets voordat een cliënt daar woorden voor heeft.
En juist daar kan voor een therapeut of zorgprofessional waardevolle informatie liggen.
Niet alleen luisteren naar wat iemand vertelt, maar ook leren herkennen wat het lichaam probeert duidelijk te maken.
Wil je dit perspectief verder ontwikkelen en ontdekken hoe je het kunt verbinden aan je eigen professionele praktijk?
Bekijk dan de training Polyvagaaltheorie en Trauma-responsen bij BivT.
